شنبه ٣٠ شهريور ١٣٩٨
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر را وارد کنید:
» عضویت «
[فراموشی رمز عبور]
آمار بازدید
 کل بازدید : 2048243
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
آخرین اخبار
ساخت سامانه باور ۳۷۳ حاصل تحریم‌های تسلیحاتی بود/ مسیر ۷۰ ساله را ۱۰ ساله رفتیم/ راه‌های بِکر را برای پیشرفت پدافند طراحی کرده‌ایم
تل‌آویو و حیفا؛ زیر سایه شهاب ایرانی
اگر اروپا تعهدات خود را انجام ندهد، گام سوم را روز پنجشنبه برمی‌داریم
آزمایش‌های موشکی ایران در محدوده نیاز دفاعی امری طبیعی است
از خلیج همیشه فارس تا مقاومت در برابر داعش با «خودروی تاکتیکی ارس»
امنیت آب‌های جنوبی ایران، زیر پرچم فاتح ایرانی
چرا تنگه هرمز برای همه کشورها مهم است؟
سپاه یک نفتکش انگلیسی را توقیف کرد
پاسخ ظریف به تهدیدهای نظامی آمریکا
خودنمایی پیشرفته‌ترین ناوشکن بومی خاورمیانه در آب‌های خلیج فارس
ایران فعلا از غنی‌سازی ۴.۵ درصد عبور نمی‌کند
ایالات متحده عادت به دروغ‌پردازی دارد/ خشکیده‌شدن سیاست آمریکا را در غرب آسیا می‌بینیم
طرح تحقیق و تفحص از دانشگاه آزاد؛ ابزار نظارتی یا حمایتی؟/ سرانجام تصمیم نمایندگان مجلس چه می‌شود؟
ترامپ: می‌دانم حوادث یازدهم سپتامبر کار چه کسی بود
«بحث هسته‌ای» بهانه آمریکایی‌ها برای فشار است/ علت ناتوانی دشمن در نزدیکی به مرز‌های کشورمان/ پشت پرده مذاکرات سازش بین ایران و آمریکا
اخبار > اخلاق اجتماعي در دعاي مكارم الاخلاق
 


شماره خبر :٤٣٧٠٩٧   تاریخ انتشار خبر : شنبه ٢ خرداد ١٣٩٤ ا ١٢:٢٦
 
مكارم الاخلاق راهي به سوي حيات طيبه
اخلاق اجتماعي در دعاي مكارم الاخلاق
اخلاق از نظر حکما و فلاسفه به معنای حاکمیّت عقل و اراده بر وجود انسان است که تمام میل‎های فردی و اجتماعی را تدبیر نماید.

اخلاق اجتماعي در دعاي مكارم الاخلاق

محمد امین هاشمي // اخلاق از نظر حکما و فلاسفه به معنای حاکمیّت عقل و اراده بر وجود انسان است که تمام میل‎های فردی و اجتماعی را تدبیر نماید. پر واضح است که اخلاق اجتماعی در عرض اخلاق فردی است. کسی که بتواند رفتار‌ها و اعمال خویش را بر پایه درست بنا نهد و اراده‌ای قوی برای مبارزه با ورود هرگونه پلیدی در قلب خود داشته باشد، بی‌شک می‌تواند در جامعه نیز همین رفتار را از خود بروز دهد. اخلاق فردی اگر نکو باشد، به خودسازی انسان منجر می‌شود و اگر انسان خودساخته باشد، بر رشد و توسعه جامعهٔ خویش اثری سازنده گذاشته و آن را به سمت حیات طیبه سوق می‌دهد. یکی از زیبا‌ترین مصداق‌های دعوت به سجایای اخلاقی را در دعای مکارم الاخلاق امام سجاد (ع) می‌بینیم. امام در نیایش با خدای خویش، بهترین راه را برای دستیابی به اخلاقی قدسی طلب می‌کند تا ما را از خطر سقوط در ورطه تباهی نجات دهد. حال به فرازهایی از این دعای ارزشمند که مربوط به اخلاق اجتماعی است، می‌پردازیم.

قدم برداشتن در راستای اهداف الهی
«اللّهُمّ صَلّ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ اکْفِنِی مَا یَشْغَلُنِی الِاهْتِمَامُ بِهِ، وَ اسْتَعْمِلْنِی بِمَا تَسْأَلُنِی غَداً عَنْهُ»؛
در این فراز از دعای مکارم الاخلاق از خداوند می‌خواهیم شرایطی را فراهم کند تا به کاری مشغول شویم که برای آن خلق شده‌ایم. اگر هدف و مقصود خدا باشد، و رضایت حق تعالی سرلوحه تمامی کار‌ها باشد، انسان به خود اجازه نمی‌دهد که هرگونه رفتاری از خود نشان دهد. امام خمینی (ره) می‌فرمایند: «عالم محضر خداست، در محضر خدا معصیت نکنید.» درک حضور همیشگی خدا، مانع کج روی و افتادن در مسیر اشتباه می‌شود و اگر در مسیر درست قدم بگذاریم، لاجرم جامعه را به سمت و سوی درست هدایت می‌کنیم.
تمامی اقشار اجتماعی، از نظامی و کارمند گرفته تا فروشندگان مواد مصرفی مردم، سهمی در جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنند، دارند. رشد و توسعهٔ جامعه در صورتی تحقق می‌یابد که هرکدام وظیفهٔ خود را به نحو احسن انجام دهند و خدا را در همهٔ امور خود ناظر بدانند. به طور مثال، فروشنده‌ای که کم فروشی کند و به دیگران ضرر مالی برساند، اخلاق اجتماعی را رعایت نکرده و از مسیر درست خارج شده است. او تنها به دیگران ضرر نرسانده، بلکه خود نیز متضرر خواهد شد، چرا که جامعه در ‌‌نهایت لطمه می‌خورد و خود آن فروشنده نیز سوای جامعه نیست. همچنین ما باید از همهٔ استعداد و توانایی که خدا در اختیار ما قرار داده است، به نحو احسن استفاده کنیم و آن را در راستای اعتلای جامعه به کار گیریم. ولی متأسفانه امروزه می‌بینیم که جوانان بسیاری، به جای شکوفایی استعداد خود، زمان زیادی از زندگی خود را صرف گشت و گذار در شبکه‌های اجتماعی می‌کنند و بهترین فرصت‌های خود را این گونه به هدر می‌دهند. خداوند به حضرت موسی (ع) می‌فرماید: «آن بنده‌ای که در شب مانند مرداری به خواب رفته و روز خود را به بطالت بگذراند بد‌ترین بندگان است.

غنای روحی
«لَا تَفْتِنّی بِالنّظَرِ، وَأَعِزّنِی»؛
امام سجاد (ع) چه زیبا بیان کرده اند که: «خدایا! مرا از فتنهٔ نگاه محفوظ بدار و عزیزم گردان.»
حرص و فزون طلبی از ابتدای خلقت آدمی، دامن بشریت را گرفته است. عدم رضایت فرد به آنچه دارد و سهم اوست، باعث می‌شود که به رنجی ابدی گرفتار شده و هیچ‌گاه مطالباتش به پایان نرسد. انسانی که حریص است، به نوعی فقیر محسوب می‌شود. او برای رسیدن به خواسته‌هایش ممکن است دست تمنا به سوی هرکسی دراز کند و از این جهت که برای کسب روزی حلال تلاش نمی‌کند، فقیر است. فزون طلبی باعث می‌شود که همواره نگاهی حسرت آلود به مال و منال ثروتمندان داشته باشیم. هیچ‌گاه احساس خوشبختی نمی‌کنیم، چرا که به داشته‌های خود با احساس حقارت می‌نگریم و آرزوی ما کسب مال و منال بیشتری است. انسان حریص همیشه در این آرزو می‌ماند تا جایی که به انحطاط و پستی کشیده شده و ممکن است به کسب روزی حرام هم راضی شود و این امر هم به نوبهٔ خود منجر به ایجاد جامعه‌ای فاسد می‌شود. پس ما در این فراز از خداوند می‌خواهیم که ما را عزت دهد تا از حسرت خوردن به مال توانگران بی‌نیاز شویم.

نداشتن کبر و غرور و خودپسندی
امام سجاد (ع) در نیایش خود با پروردگار می‌فرماید: «وَ لَا تَبْتَلِیَنّی بِالْکِبْرِ، وَ عَبّدْنِی لَکَ وَ لَا تُفْسِدْ عِبَادَتِی بِالْعُجْبِ»؛ «گرفتار کبرم مساز و بر بندگى خود رامم کن و عبادتم را به سبب خودپسندى تباه منما.»
رسول خدا می‌فرماید: کبر آن است که مردم را کوچک شمرده و تحقیر کنی و حق را نادیده بگیری و مورد توجه قرار ندهی یا آن را سفاهت و جهل تلقی کنی.
تکبر نابه جا، یک ناهنجاری اجتماعی است. کسی که در رفتار اجتماعی خود دچار کبر و غرور شود، از قانون هیچ ابائی نداشته و پای خود را فرا‌تر از آن می‌گذارد. زورگویی و حقیر شمردن دیگران نیز از پیامدهای خودپسندی اجتماعی است. پس بارالها! زندگی‌ام را به آلودگی خودپسندی تباه مساز.

خیرخواهی و خدمت به خلق
«وَ أَجْرِ لِلنّاسِ عَلَى یَدِیَ الْخَیْرَ وَ لَا تَمْحَقْهُ بِالْمَنّ»؛
خدمت به خلق به زندگی اجتماعی جان می‌بخشد. وقتی در تعاملات اجتماعی هدف خیرخواهی باشد، روابط افراد رنگ و بویی بهتر پیدا می‌کند و سازنده‌تر می‌شود. معاشرت پسندیده از همسایه مداری تا رعایت حقوق شهروندی، لازمهٔ جامعه‌ای اخلاقمدار است. خدمت به خلق، عمل پسندیده‌ای است که در دین اسلام بار‌ها به آن توصیه شده است. این مهم در زمانهٔ ما می‌تواند راهگشای بسیاری از مشکلات اجتماعی باشد. تمامی کشورهای دنیا تشنهٔ خیرخواهی مردم در سطوح مختلف اجتماعی هستند. قدم نهادن در مسیر رشد و توسعهٔ کشور، مشارکت در سازندگی و کمک به ریشه کن شدن فقر در جامعه، از مصادیق خیرخواهی برای خلق است. پس خداوندا، خیر برای مردم را به دستانم روان ساز.

عدم کینه توزی درصحنهٔ اجتماعی
امام سجاد (ع) در باب کینه توزی در نیایش با حق تعالی می‌فرمایند: «وَ أَبْدِلْنِی مِنْ بِغْضَةِ أَهْلِ الشّنَ‏آنِ الْمَحَبّةَ»؛
کینه توزی در درجهٔ اول، یک رفتار فردی است ولی ممکن است به ناهنجاری اجتماعی منجر شود. این اخلاق ناپسند، حتی می‌تواند یک جامعه را تا سرحد فروپاشی تخریب کند. کینه ورزی در جامعه، باعث ایجاد تفرقه و اختلاف بین مردم می‌شود و آن‌ها را از پیشرفت و توسعه باز می‌دارد. بدیهی است قلبی که آکنده از کینه باشد، نمی‌تواند محبت را در خود جای دهد و هیچ کسی با قلبی کینه توز، نمی‌تواند به درستی از عقل خویش استفاده کند. بنابراین اگر چنین کسی مقام و منصبی هم داشته باشد، رفتارش با دیگران در محیط کار و اجتماع چگونه خواهد بود؟ پرواضح است که رفتار او ثمری جز دو دستگی و تفرقه ندارد و عدم وحدت و همدلی در ‌‌نهایت به انحطاط جامعه منجر خواهد شد. پس خداوندا، شدت کینهٔ کینه توزان را به محبت مبدل بفرما.

تبدیل شدن حسد به مودت
«وَ مِنْ حَسَدِ أَهْلِ الْبَغْیِ الْمَوَدّةَ»؛
حسد در لغت به معنی بدخواهی و خواستن زوال نعمت و سعادت دیگری است. این صفت ناپسند که در قرآن نیز به صراحت به آن اشاره و حتی دامنگیر فرزندان انبیا شده است، یک آسیب اجتماعی نیز قلمداد می‌شود. در درجهٔ اول، شخص حسود به خود آسیب می‌رساند، چون آرامش زندگی‌اش از بین رفته و تمام انرژی خود را صرف حسادت می‌کند. از این رو ممکن است آثار حسادت‌های فردی، به دیگران هم سرایت کند. انسان حسود به دلیل نپذیرفتن توانایی‌ها و خصائص نیکوی دیگران، طبعا نمی‌تواند در فعالیت‌های گروهی مشارکت کند و عدم شکل گیری گروه‌های اجتماعی باعث عقب ماندگی جامعه می‌شود. پس بارالها! حسد را به مودت مبدل فرما.

اطمینان به جای بدگمانی
«وَ مِنْ ظِنّةِ أَهْلِ الصّلَاحِ الثّقَةَ»؛
اعتماد اجتماعی، نوعی یکرنگی و صمیمیت در بین افراد جامعه به وجود می‌آورد که در امتداد آن انسجام ملی پدیدار خواهد شد. به طور کلی، اعتماد و اطمینان، باور عمیقی است که به اشخاص اجازه می د‌هد تا راحت‌تر عقاید یکدیگر را بپذیرند و این امر، زمینهٔ همکاری و مشارکت را در جامعه فراهم می‌کند. اگر بدگمانی و عدم اطمینان جایگزین اعتماد شده و در تمام امور رخنه کند، به بدنهٔ حکومت صدمه می‌رساند و پایه‌های آن را متزلزل می‌سازد. بنابراین پیشبرد اهداف کشور، نیازی مبرم به اعتماد و اطمینانی پایدار در جامعه دارد. پس خدایا، بدگمانی افراد صالح را به اطمینان مبدل فرما.

دوستی حقیقی
«وَ مِنْ حُبّ الْمُدَارِینَ تَصْحِیحَ الْمِقَةِ»؛
امام سجاد (ع) از خداوند می‌خواهد، دوستی‌های ظاهری را به دوستی‌های حقیقی تبدیل کند. نفاق و دورویی از آفات هرجامعه‌ای است که ممکن است آن را به تباهی بکشاند. یکی نبودن ظاهر و باطن، در دوستی‌ها منجر به رفتارهای ناپسندی می‌شود که تمام روابط را خدشه دار می کند. رفتارهایی چون تعریف و تمجید بی‌جا یا تملق و چاپلوسی از همین عدم هماهنگی ظاهر و باطن نشأت می‌گیرد. دوستی ظاهری در ‌‌نهایت به از بین رفتن اعتماد متقابل بین افراد منجر خواهد شد که اثرات زیانباری بر اجتماع خواهد گذاشت.

حسن معاشرت
«وَ مِنْ رَدّ الْمُلَابِسِینَ کَرَمَ الْعِشْرَةِ»
حفظ کرامت انسان‌ها ملزوم رعایت احترام متقابل است. معاشرت‌های کریمانه‌ای که امام سجاد (ع) آن‌ را طلب می‌کند، در مقابل معاشرت‌های تحقیر آمیزی قرار می‌گیرد که مخرب روابط اجتماعی است. در معاشرت‌های تحقیر آمیز، ممکن است گاهی توهین به یکدیگر صورت گیرد که می‌تواند منجر به از هم پاشیدگی روابط شود. حتی گاهی توهین کردن یک شخص تنها به خود مربوط نمی‌شود، بلکه تمام همفکران او را در بر می‌گیرد که به مراتب صدمات بیشتری به جامعه وارد می‌سازد. بنابراین حسن معاشرت اجتماعی موجب حفظ کرامت والای انسانی شده و حفظ کرامت کل جامعه نیز در گرو این مهم است.

مقابله با تجاوزکاران و زورگویان
«اللّهُمّ صَلّ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجْعَلْ لِی یَداً عَلَى مَنْ ظَلَمَنِی، وَ لِسَاناً عَلَى مَنْ خَاصَمَنِی، وَ ظَفَراً بِمَنْ عَانَدَنِی، وَ هَبْ لِی مَکْراً عَلَى مَنْ کَایَدَنِی، وَ قُدْرَةً عَلَى مَنِ اضْطَهَدَنِی، وَ تَکْذِیباً لِمَنْ قَصَبَنِی، وَ سَلَامَةً مِمّنْ تَوَعّدَنِی، وَ وَفّقْنِی لِطَاعَةِ مَنْ سَدّدَنِی، وَ مُتَابَعَةِ مَنْ أَرْشَدَنِی»؛
برای مقابله با تجاوز باید در درجهٔ اول ظلم پذیری را در درون خود از بین ببریم، خواه این تجاوز به عقایدمان باشد و خواه به خاک کشورمان. اگر این اراده و شجاعت در ما تقویت شود که هر گونه زورگویی را قبول نکنیم، دیگر حریم اعتقادی و اجتماعی ما از هر گزندی مصون می‌ماند. حتی این تجاوز ممکن است لسانی باشد، و در این فراز از خداوند می‌خواهیم که قدرت دفاع از خود در برابر سخن پراکنی و مکر دشمنان به ما عطا کند. البته انسان باید آگاه باشد و سخن افراد مختلف را به یک چشم نبیند، گاهی ممکن است کسی از گفته‌هایش قصد خیر داشته باشد، در این صورت باید پندپذیر باشیم، چرا که روحیهٔ انتقادپذیری سبب می‌شود که فرد و جامعه در مسیر پیشرفت و تعالی قدم بردارند.

پرهیز از اسراف و ترویج انفاق
«وَ امْنَعْنِی مِنَ السّرَفِ، وَ حَصّنْ رِزْقِی مِنَ التّلَفِ، وَ وَفّرْ مَلَکَتِی بِالْبَرَکَةِ فِیهِ، وَ أَصِبْ بِی سَبِیلَ الْهِدَایَةِ لِلْبِرّ فِیمَا أُنْفِقُ مِنْهُ»؛
اسراف کردن یک صفت مذموم تقریبا همه گیر است به طوری که بخش زیادی از ثروت فردی و جمعی به هدر می‌رود. در دین اسلام نیز اسراف و تبذیر مورد نکوهش قرار گرفته است تا جایی که خداوند متعال در قرآن کریم، اسراف کار را برادر شیطان می‌نامد. به طور مثال با صرفه جویی در مصرف آب می‌توان از کمبود آب در خشکسالی جلوگیری کرد. در مقابل اسراف کردن، انفاق کردن صفت پسندیده‌ای است که به بهبود وضعیت جامعه کمک می‌کند. برای ریشه کن شدن بیماری فقر، چه درمانی بهتر از انفاق در راه خدا.
پس خدای بزرگ، مرا از اسراف بازدار و رزقم را از تلف حفظ کن، و دارائیم را به وسیلهٔ برکت دادنش افزون ساز، و مرا در انفاق از آن در امور خیر به راه صواب رهبرى کن.
به امید آنکه به کمک دعای امام سجاد (ع) دستمان را در دست این امام بزرگوار بگذاریم و بیش از پیش اخلاق مداری را سرلوحه رفتار اجتماعی خود قرار دهیم.

 
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید: